HISTORIA - Dowódca odmówił strzelania do uczestników Czerwca'56

W Poznaniu od lat mówi się o żołnierzach represjonowanych w związku z Czerwcem'56. Dotychczas nie było na to jednak żadnych dowodów. Adam Suski, pułkownik LWP, a w latach 50.

W Poznaniu od lat mówi się o żołnierzach represjonowanych w związku z Czerwcem'56. Dotychczas nie było na to jednak żadnych dowodów.

Adam Suski, pułkownik LWP, a w latach 50. poznański prokurator wojskowy, wielokrotnie zapewniał, że "ani jeden żołnierz nie został skazany nie tylko na karę śmierci, ale na jakąkolwiek karę sądową za udział w wydarzeniach czerwcowych 1956 roku w Poznaniu". Przeczy temu relacja jednego z żołnierzy, który po latach zdecydował się opowiedzieć o tym, jak za odmowę wykonania rozkazu trafił do stalinowskiego więzienia.

Przed południem 28 czerwca 1956 roku 100-tysięczna manifestacja rozdzieliła się na grupy opanowujące gmachy i instytucje publiczne. Próbowano temu przeciwdziałać, wzmacniając naprędce ich zabezpieczenie. Oddział Korpusu Bezpieczeństwa Publicznego wysłano do siedziby UB. Pluton Józefa Korola z jednostki wartowniczej miał natomiast wzmocnić ochronę umieszczonych na ostatnim piętrze i dachu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych urządzeń zagłuszających antykomunistyczne zachodnie stacje radiowe.

Kiedy przed budynkiem ZUS pojawili się demonstranci, Korol otrzymał rozkaz użycia broni palnej, by nie dopuścić do zniszczenia zagłuszarek. Odmówił dwukrotnie. Manifestanci byli bezbronni, żołnierz wiedział, że wykonanie rozkazu doprowadziłoby do masakry. Urządzenie zagłuszające zniszczono. Podwładni kaprala dołączyli do manifestantów. Józefa Korola sąd wojskowy skazał na 3,5 roku wiezienia. Kiedy wyszedł na wolność, był prześladowany. Bał się mówić o swoich przejściach. Teraz bezskutecznie próbuje ustalić, co stało się z żołnierzami z jego plutonu.

- To dla mnie zaskakująca wiadomość - mówi dr Łukasz Jastrząb, historyk i badacz Czerwca. - Być może ta sprawa przyczyni się do poznania nowych okoliczności dotyczących przebiegu wydarzeń w Poznaniu.

Józef Korol dowodził plutonem, który 28 czerwca 1956 r. skierowano do ochrony urządzeń zagłuszających Radio Wolna Europa. Oddział stworzono naprędce, na wieść o ogarniających miasto manifestacjach. 22-letni kapral dostał pod komendę czterech szeregowców z różnych jednostek. Mieli wzmocnić zabezpieczenie zagłuszarki. Kiedy przed budynkiem zaczęły zbierać się grupy ludzi, wystraszeni strażnicy schowali się.

- Telefonicznie zameldowałem, że pojawili się demonstranci. Wtedy polecono mi nie dopuścić do dewastacji. Gdyby wdzierano się do budynku, miałem użyć broni - opowiada Józef Korol. - Mieliśmy każdy po trzy magazynki, a ludzie na ulicy byli bezbronni. Gdybyśmy zaczęli strzelać, to doszłoby do rzezi. Odmówiłem strzelania. Wtedy rozkaz powtórzył oficer polityczny. I po raz drugi odmówiłem.

Zagłuszarki zniszczono. Kapral samotnie wrócił do jednostki. Natychmiast go aresztowano. Za niewykonanie rozkazu dostał 3,5 roku więzienia. Trafił do zakładu karnego UB w Bydgoszczy. Wyszedł z niego przed terminem, ale nie miał dokąd wracać. Wyrzucono go z pracy w Nowej Hucie i wymeldowano z mieszkania. Bał się kolejnych represji, milczał, potem nie chciał już wracać do przeszłości. Obecnie jest ciężko chory. Dręczy go pytanie o to, co stało się żołnierzami z plutonu.

- Mnie sądzono samego. Całą odpowiedzialność za odmowę wykonania rozkazu wziąłem na siebie, ale nie wiem, czy ich też nie skazano - martwi się mieszkający na Śląsku 75-letni mężczyzna. Józef Korol zwrócił się o pomoc do Związku Kombatantów i Uczestników Poznańskiego Czerwca. Jego prezes pamięta żołnierzy.

Oficer polityczny nalegał na użycie broni palnej w obronie zagłuszarek RWE

- Jeden z nich po zwaleniu zagłuszarek poszedł z nami. Widziałem później jak strzelał w stronę UB - wspomina Włodzimierz Marciniak. - Relacja pana Korola to potwierdzenie krążących po Poznaniu już w 1956 roku pogłosek o skazywaniu żołnierzy.

- Nie natrafiłem dotąd na żaden dowód na to, że pociągnięto żołnierzy do odpowiedzialności karnej w związku z wydarzeniami w Poznaniu - mówi nam zaskoczony prokurator Mirosław Sławeta z Oddziałowej Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Poznaniu, który prowadzi śledztwo dotyczące Czerwca'56.

O tym, że po stłumieniu rebelii były prowadzone śledztwa przeciwko żołnierzom, świadczą przechowywane w IPN akta sprawy wszczętej przez prokuraturę w 1981 roku w związku z artykułem Michała Łuczaka z "Głosu Wielkopolskiego" na temat nieznanych ofiar Czerwca. SB uzyskała wtedy z Naczelnej Prokuratury Wojskowej informacje, że "od 2 lipca do 18 lipca 1956 roku zarejestrowano 23 sprawy", które "można by uznać za wszczęte w związku z wydarzeniami poznańskimi". Bezpieka zwróciła się o wypożyczenie dokumentacji postępowań przeciw żołnierzom, ale odpowiedziano, że "akta zostały zniszczone w 1976 roku przez archiwum Śląskiego Okręgu Wojskowego".

Prawdopodobnie sprawa Józefa Korola była jedną z tych 23 prowadzonych przeciwko żołnierzom. Będziemy próbowali ustalić, co stało się z żołnierzami odważnego kaprala.

Tajemnice Czerwca 1956
Wiele okoliczności wydarzeń Poznańskiego Czerwca czeka na wyjaśnienie.

Do dzisiaj nie ustalono nazwisk funkcjonariuszy UB i żołnierzy, którzy na ulicach Poznania zabijali manifestantów. Wciąż nierozstrzygnięta pozostaje sprawa liczby ofiar. Dotarliśmy do dokumentów i osób, które mówią o przewiezieniu kilkunastu nagich ciał do Zakładu Medycyny Sądowej i wykonywanych nocą sekcjach zwłok. Przeprowadzał je cieszący się zaufaniem władz dr Władysław Wida. Według krążących od 1956 roku pogłosek były to ciała z gmachu UB lub żołnierzy zabitych za udział w manifestacjach. Zagadką pozostają również losy obywatela Izraela postrzelonego w głowę 28 czerwca 1956 roku. Ukryto ten fakt, by uniknąć skandalu międzynarodowego.

Krzysztof M. Kaźmierczak

Komentarze

Liczba znaków do wpisania:  4000/4000

Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Jeśli uważasz, że któryś z komentarzy łamie regulamin, to wyślij nam link do tego artykułu na pomoc@naszemiasto.pl

Wybrane dla Ciebie

Powiązane

Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, wyłącz Adblock na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3