Historia Wągrowca. Jak powstawał Jakubowy Gród? Od osady po dzisiejsze miasto

Arkadiusz Dembiński
Arkadiusz Dembiński
arch. Muzeum Regionalne w Wągrowcu, A. Dembiński
Udostępnij:
Historia Wągrowca wcale nie jest jednoznaczna. W tym roku mija 641 lat od pierwszego nazwania mieszkańców stolicy dzisiejszego powiatu wągrowieckiego mieszczanami. Kiedy dokładnie lokowano miasto? Tego nie wiadomo. Pewne jest, że dawny Wągrowiec znacząco różnił się od dzisiejszego blisko 25- tysięcznego miasta.

Przed nami Dni Wągrowca. Miasto swoje święto obchodzi zwykle w weekend w okolicy imienin Świętego Jakuba, patrona wągrowieckiej fary. W tym roku świętujemy 641-lecie pierwszej wzmianki o stolicy dzisiejszego powiatu wągrowieckiego.

Początki historii Wągrowca

Niektórzy historycy wymieniają tajemniczą Prostynię jako początek miasta. Jednak trudno jednoznacznie określić, gdzie miałaby się mieścić ta Prostynia, wioska rybacka, nie można również jednoznacznie odpowiedzieć na pytanie, czy w ogóle rzeczywiście istniała pod taką nazwą. Aktualnie przyjmuje się więc, że Wągrowiec powstał w XIV wieku. Dokładna data lokacji Jakubowego Grodu nie jest jednak znana.

Dalsza część tekstu pod wideo

ZOBACZ FILM - Skrzyżowanie rzek w Wągrowcu

- Nazwa miasta Wągrowiec po raz pierwszy została zapisana 22 grudnia 1381 roku w uroczystym akcie przekazania określonych gruntów i dochodów proboszczowi nowo utworzonej parafii pw. św. Jakuba Apostoła - informują na swojej stronie internetowej przedstawiciele wągrowieckiego ratusza. Kolejną ważna datą dotycząca historii miasta jest rok 1393. Wówczas to król Władysław Jagiełło zatwierdził prawo do organizowania na wągrowieckim rynku cotygodniowych targów oraz dwudniowych, corocznych jarmarków.

ZOBACZ TAKŻE

W XIV wieku zapadła także decyzja o przeniesieniu do Wągrowca siedziby zakonu cystersów z pobliskiego Tarnowa Pałuckiego. Najprawdopodobniej było to związana także z katastrofą budowlaną w samym Tarnowie. Wówczas to zapadła decyzja o budowie nowej siedziby w nowym miejscu.

- Cystersi zauważyli, że warunki naturalne położonej nad rzekami „wągrody” (w języku staropolskim określenie miejsca ogrodzonego, pastwiska położonego wśród rozlewisk przypis redakcji) sprzyjają lokowaniu w tym miejscu miasta. Nad rzekami można było budować młyny, czerpać wodę na potrzeby rzemiosła i nawadniać obszary uprawne. Nie bez znaczenia było również to, że ryby były jednym z głównych składników jadłospisu mnichów – dowiadujemy się ze specjalnych planszy poświęconych historii miasta ustawionych aktualnie w sąsiedztwie wągrowieckiego ratusza.

Taki był dawny Wągrowiec

Dawny Wągrowiec znacznie różnił się jednak od dzisiejszego miasta. Aktualne dzielnice stolicy powiatu wągrowieckiego niegdyś były samodzielnymi miejscowościami. Przez Wągrowiec należało rozumieć miasto, które mieściło się na swoistej „wyspie”, utworzonej między rzekami Wełną a Nielbą. To one stanowiły swoiste miejskie granice. Były także barierą obronną przed ewentualnymi najazdami z zewnątrz. Na obrzeżach miasta cystersi wybudowali swój pierwszy klasztor. Wówczas to Wągrowca nie stanowiła nawet część miasta, którą dziś określamy mianem starówki z aktualnym Rynkiem. Ówczesny Rynek mieścił się najprawdopodobniej gdzieś w obrębie dzisiejszej ulicy Gnieźnieńskiej. Ekspansja na drugą stronę rzeki nastąpiła dopiero w wiekach późniejszych.

ZOBACZ TAKŻE

W XVI wieku możemy mówić o dzisiejszym Rynku. Miasto wówczas rozszerzało się na teren dzisiejszej starówki. Zabudowania powstały na terenie ulicy Poznańskiej, Pocztowej, Kolejowej i Bydgoskiej. W takim kształcie miasto istniało bardzo długo. Jeszcze na starych widokówkach, które znajdują się z zbiorach wągrowieckiego muzeum, możemy zobaczyć niezabudowany teren dzisiejszego Berdychowa. Niegdyś porastały go lasy. Puste pola można zaobserwować także na terenach dzisiejszej ulicy Kościuszki.

Wągrowiec w czasach pruskich

W XVIII wieku Wągrowiec trafia pod zabór pruski. Z czasem do miasta zaczyna napływać osadnictwo z zachodu. To także czas kiedy w Wągrowcu mogli zacząć osiedlać się na przykład osadnicy żydowscy.

- Dopiero w 1730 roku opat Andrzej Skaławski wydał edykt, na mocy którego kupcy żydowscy podlegający synagodze margonińskiej i chodzieskiej otrzymali pozwolenie na wystawianie swoich towarów podczas targów i jarmarków (chodziło głównie o wyroby sukiennicze). Warunkiem, który musieli spełnić, było opuszczenie miasta przed zachodem słońca. W II połowie XVIII wieku dawne prawa uległy złagodzeniu i w Wągrowcu pojawili się pierwsi żydowscy mieszkańcy. Przełom nastąpił jednak dopiero po rozbiorach Polski i przejęciu miasta przez króla pruskiego. O ile w 1793 roku w Wągrowcu było tylko 28 Żydów, to na początku XIX wieku ich liczba przekroczyła 130 osób, a w połowie tego stulecia wzrosła do ponad pół tysiąca - czytamy w publikacji pt. - „Śladami (nie)pamięci Historia Żydów wągrowieckich”.

ZOBACZ TAKŻE

W XIX wieku możemy mówić już o powstaniu nowej „Osady”, osady niemieckiej. Nastąpił wzrost liczby mieszkańców miasta. Zgodnie z niemiecką polityką administracja postanowiła „rozciągać” granice miasta. Tak powstały pierwsze zabudowania państwowe na ulicy Kościuszki. Na starych zdjęciach widzimy więc stojący samotnie w polu budynek dzisiejszego Zespołu Szkół numer 2 w Wągrowcu. Budowanie budynków administracyjnych w szczerym polu miało właśnie na celu poszerzenie miasta. Z czasem w wolnej przestrzeni powstawały budynki mieszkalne. Tak powstaje dzisiejsza ulica Kościuszki. Za nią rozciągały się natomiast pola w miejscu, gdzie dziś stoją wągrowieckie bloki. Bez wątpienia największe poszerzenie granic Wągrowca nastąpiło w XX wieku. Wówczas powstały też wągrowieckie osiedla. Budowano bloki na Lipowej, Jeżyka. Następnie powstał wągrowiecki Wschód. W kolejnych latach przybywały kolejne zabudowania.

ZOBACZ TAKŻE

Z Wągrowca i okolicy pochodzi wielu znanych artystów ->

Znani artyści pochodzący z Wągrowca i okolicy. Wiedzieliście...

I LO ukończyło wiele znanych osób. Kto? Zobaczcie w galerii

Znani absolwenci I LO w Wągrowcu. Wśród nich są aktorzy, nau...

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Polecane oferty

miejsce #1

Derform

Derform Tornister 28X36X15 Pion Ergo Mb Df 27 Fol

216,13 zł144,67 zł-33%
miejsce #2

Nike

Nike Y Elemental BKPK FA19 czarny BA6030 013

119,00 zł91,99 zł-23%
miejsce #3

Skip Hop

Skip Hop Plecak Junior Zoo Koala (9K481410)

149,00 zł125,00 zł-16%
miejsce #4

Paso

Paso Worek Na Buty Panda

13,58 zł13,35 zł
Materiały promocyjne partnera

Euforia na Camp Nou. Lewy oficjalnie piłkarzem Barcy

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Więcej informacji na stronie głównej Nasze Miasto
Dodaj ogłoszenie